اعلامیه انجمن سراسری حقوقدانان افغانستان بمناسبت روزهای جهانی عدالت اجتماعی و زبان مادری
بنام خداوند حق و عدالت
هم وطنان گرامی،
۲۰ و ۲۱ فبروری روز بین المللی به ابتکار سازمان ملل متحد روز به عنوان روز جهانی عدالت اجتماعی و روز بین المللی زبان مادری اعلام و گرامی داشته میشود.
این روزها یادها نیاز حق بنیادین هر انسان برای کرامت، عدالت، فرصت های برابر و حفاظت از هویت فرهنگی و زبانی است و تعهد دولتها و جامعه جهانی را برای مقابله با فقر، تبعیض و نابرابری یادآوری می کند.
عدالت، جوهر تاریخ بشر است و عدالت اجتماعی، رکن اساسی صلح پایدار، ثبات اجتماعی و انسجام ملی به شمار می رود. براساس اعلامیه جهانی حقوق بشر، هر فرد حق دارد از سطحی از زندگی شایسته، شامل خوراک، مسکن، مراقبت صحی ، آموزش و ارزش های فرهنگی خویش برخوردار باشد.
میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دولتها را موظف میسازد عدالت اجتماعی را با تضمین حق کار، آموزش، امنیت اجتماعی و مشارکت فعال شهروندان محقق سازند. افزون بر این، کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان، بر برابری جنسیتی و دسترسی برابر زنان به آموزش، کار و مشارکت عمومی تأکید دارد.
افغانستان کشور، کثیرالقومی و با تنوع غنی زبانی و فرهنگی است که هر کدام بخش از باغ بزرگ ملت لایتجزای افغانستان است.
صحبت و انکشاف زبان مادری نه تنها حق فرهنگی و هویتی است، بلکه پیش شرط عدالت اجتماعی، تساوی حقوق و مشارکت کامل شهروندان در زندگی اجتماعی و سیاسی محسوب میشود.
که در اسناد حقوقی آنی سازمان ملل متحد نیز مسجل گردیده است:
اعلامیه حقوق اشخاص متعلق به اقلیتهای ملی زبانی ، قومی، مذهبی و زبانی (۱۹۹۲ م )
کنوانسیون حقوق کودک (در زمینه حق آموزش به زبان مادری در مراحل ابتدایی - ۱۹۸۹ م)
متأسفانه، احوال نا هنجار کنونی کشور فقر گسترده، بیکاری فراگیر، فروپاشی نظام حمایت اجتماعی و خدمات عمومی، محرومیت دختران و زنان از آموزش و حذف نظام مند گروههای قومی و زبانی از عرصه عمومی، نمونه های بارز از تبعیض ونقض عدالت اجتماعی و حقوق بنیادین شهروندان افغانستان است.
این مصیبت با سیطره ذهنیت تکفیری ، در سایه استبداد خشن شخص محور رهبرطالبان ، و فقدان حکومت مشروع و پاسخگو ، تهدیدی مستقیم برای صلح، ثبات و انسجام ملی به شمار میرود.
فشار بر زبانهای دیگر و محدود سازی آنها، نه تنها حقوق فرهنگی و آموزشی را نقض می کند، بلکه بیعدالتی و نابرابری اجتماعی و اقتصادی را عمیق تر می سازد.
عدالت اجتماعی و احترام به زبانهای مادری در افغانستان بر سه رکن بنیادین استوار است:
۱- برابری فرصت ها ، تضمین دسترسی برابر همه اقوام و زبان ها به آموزش، کار و مشارکت اجتماعی ،
۲- توزیع عادلانه منابع، کاهش فقر، حمایت از گروههای آسیب پذیر و تضمین رفاه اجتماعی،
حاکمیت قانون و پاسخگویی حاکمیت ، رعایت حقوق بشر، حفاظت از هویت فرهنگی و زبانی.
تجربه تاریخی نشان داده است که بدون عدالت اجتماعی، احترام به زبان های مادری و پاسخگویی قدرت سیاسی، شکاف های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی عمیق تر می شوند و محرومیت، تنش و بی ثباتی پایدار تقویت می گردد.
عدالت اجتماعی و حق استفاده و انکشاف زبان های مادری تنها در یک چارچوب یک حکومت مشروع و پاسخگو قابل تحقق است.
در این روز جهانی عدالت اجتماعی و زبان مادری انجمن سراسری حقوقدانان افغانستان تأکید می کند:
- مبارزه با فقر و تضمین آموزش و مشارکت برابر برای تمام گروههای قومی و زبانی، به ویژه زنان و دختران، در صدر اولویتها باشد،
- زبانهای مادری باید در آموزش، رسانه و زندگی عمومی به رسمیت شناخته شوند و هرگونه تبعیض زبانی پایان یابد،
- دولتها و جامعه جهانی موظفاند نهادهای پاسخگو و مشروع را بازسازی و عدالت اجتماعی، تساوی حقوق و احترام به تنوع قومی و زبانی را محقق سازند،
- عدالت اجتماعی و احترام به زبانهای مادری، پیش شرط صلح پایدار، توسعه انسانی و مشروعیت هر نظام سیاسی در افغانستان است.
هموطنان گرامی، عدالت اجتماعی، احترام به زبانهای مادری و تساوی حقوق، نه شعار و نه آرمان دست نیافتنی، بلکه یک تعهدی حقوقی، اخلاقی و سیاسی است.
«روز جهانی زبان مادری» » و « روز جهانی عدالت اجتماعی» یادآور این حقیقت است که افغانستان تنها زمانی مسیر توسعه، صلح و ثبات را طی خواهد کرد که عدالت اجتماعی، تساوی حقوق و حق تمام زبانها به صورت واقعی، فراگیر و پاسخگو برقرار باشد.
بیاد داشته باشیم که:
هیچ حاکمیت سیاسی بدون عدالت اجتماعی و احترام به تنوع زبانی و قومی نمی تواند مشروعیت کسب کند.
افغانستان تجزیه ناپذیر ، خانه مشترک تمام اقوام و زبانها و پیروان مذاهب مختلف است و موجودیت آن بقول شاه امان اله فقید ، در گرو، وحدت ملی آن است
با حرمت
هیات اجراییه انجمن انجمن سراسری حقوقدانان افغانستان
میر عبدالواحد سادات ، رییس انجمن
بامـداد ـ دیدگاه ـ ۱/ ۲۶ـ ۲۱۰۲
Copyright ©bamdaad 2026
بیانیه شورای صلح ایالات متحـده
.
شورای صلح ایالات متحده امریکا میگوید : بگذارید کوبا زندگی کند!
محاصره امپریالیستی را فوراً پایان دهید!
کوبا تهدیدی برای امنیت امریکا نیست. امریکا از سال ۱۸۹۸ تهدید واقعی برای آزادی کوبا بوده است. همان گونه که مارتین لوتر کینگ گفت: امریکا بزرگ ترین صادرکننده خشونت در جهان است.
کوبا مسوول جنایتهای امپریالیزم امریکا در قاره امریکا نیست. همانا امریکاست که کشورها را تهدید و اشغال می کند، انتخابات را دستکاری می کند و سلطه استعماری را تداوم بخشیده است.
کوبا عامل نسل کشی نیست. همانا امریکا و اسراییل هستند که مردم فلسطین را قتلعام می کنند.
کوبا جنگ های جهانی، ترور، کودتا و تخریب اقتصادی سازمان نداده است. این جنایات کار امریکا و متحدانش است.
هیچ تحریم قانونی بینالمللی علیه کوبا وجود ندارد. همانا امریکاست که با محاصره غیرقانونی، منشور سازمان ملل متحد را نقض می کند.
بخش سلامت برای کوبا « کسب وکار» نیست. برعکس، دههها خدمات پزشکی رایگان به فقیرترین مردم جهان ارایه داده است.
رهبری کوبا مردم خود را استثمار نمی کند. جامعه سوسیالیستی کوبا آموزش، صحت عامه، مسکن، غذا و حمل ونقل سبساییدی فراهم می کند. جایزه جهانی طمع و استثمار به طبقهٔ حاکم امریکا تعلق دارد.
تهدید واقعی امنیت جهانی، فاشیزم داخلی امریکا، ماشین جنگی هسته ای و انحصارات سوخت فسیلی آن است.
راه پیش رو ارعاب و تجاوزگری نیست، بلکه احترام به حاکمیت همسایگان است.
طرح سنای امریکا (S.136) برای پایان محاصره و قطعنامه مجلس برای کنارگذاشتن دکترین مونرو نشان می دهد که امکان تغییر وجود دارد.
شورای صلح ایالات متحده بار دیگر همه را به اقدام فرامی خواند: یاری، اعتراض، اقدام مستقیم، آموزش سیاسی، لابیگری و اعزام هیات های همبستگی.
زنده باد کوبا!
زنده باد انقلاب کوبا!
محاصره امپریالیستی را پایان دهید!
پیروزی از آنِ ماست!
١١ فبروری ٢٠٢۶
بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۱/ ۲۶ـ ۱۷۰۲
Copyright ©bamdaad 2026
پیام تسلیت و همدردی شورای اروپایی حزب آبادی افغانستان به مناسبت وفات رفیق جنرال محمد ولـی
با کمال تاسف و تاثر، خبر وفات رفیق جنرال محمد ولی را دریافت نمودیم . رفیق محمد ولی مرد مهربان یکتن از اعضای صادق حزب دموکراتیک خلق افغانستان، حزب آبادی افغانستان و جنبش دموکراتیک و ترقی خواه داعی اجل را لبیک گفت و به ابدیت وجاویدانگی پیوستند.
رفیق مرحوم جنرال محمد ولی مبارز نستوه و سرسپرده و شخصیت مردمی که آرمان شان سعادت ملت و تحقق آرمانهای ترقی خواهانه بود از جمله کادرهای تحصیل کرده، متعهد و با تجربه شورای وزیران جمهوری دموکراتیک خلق افغانستان بود که سال های متمادی درسمتهای بالای دولتی، ، صادقانه برای مردم و وطن اش خدمت نمود و خدمات ارزندهای از خود به جا گذاشته و از محبوبیت خاصی در بین همکارانش برخوردار بود.
شورای اروپایی حزب آبادی افغانستان ضمن ابراز تسلیت و همدردی وفات رفیق محمد ولی ، همرزم روزهای دشوار را، برای جنبَش روشنفکری و ترقیخواه یک حادثه درد ناک دانسته و در سوگ درگذشت رفیق جنرال محمد ولی با خانواده محترم شان و بخصوص به رفیق عمر محسن زاده معاون شورای اروپایی حزب آبادی افغانستان و رفیق اسد محسن زاده مسوول ارگان نشراتی حزب آبادی افغانستان ـ بـامـداد ، دوستان و رفقا تسلیت گفته ،خود را در این اندوه بزرگ شریک می داند.
آنچه مهم است از دست دادن چنین یک شخصیت سیاسی کشور که تمام دوره حیاتش را با جنبش چپ همراه بود قابل تاثر میباشد.
رفیق محمد ولی ، شخصیت نهایت مهربان ، مبارز، وطن پرست ، صادق و یکی از خدمتگزاران انقلابی و پرشور کشور بود. رفیق جنرال محمد ولی در راه خدمت به وطن تلاش های خستگی ناپذیر نمود و خدماتی را در راه ترقی و شگوفایی وطن انجام داد.
خاطرشان جاویدان ویادشان گرامی باد!
ولی محمد زیارمل
رییس شورای اروپایی حزب آبادی افغانستان
اگهی های فوتی و پیام تسلیت ـ بامداد ـ ۲۶/۳ـ ۰۸۰۲
Copyright ©bamdaad 2026
پیام همدردی حزب آبادی افغانستان
با تاثرفراوان اطلاع حاصل نمودیم که رفیق برید جنرال محمـد ولـی، یکی از نظامیان میهندوست ، آگاه و پرتلاش کشور در دیارغربت سرای فانی را ترک گفته به جاودانگی پیوست .
رفیق جنرال محمد ولی که از جوانی سرنوشت اش را با جنبش عدالت پسند و مردمی کشور گره زده بود ، طی بیش از چند دهه فعالیت آگاهانه سیاسی و سازمانی در صفوف ح د خ ا و حزب آبادی افغانستان خدمات ستودنی را در راه روشنگری و خدمت به مردم و لایه های زحمتکش کشور انجام داده است. او تا آخرین لحظات زنده گی به این تعهد انسانی اش پابند باقی ماند.
رفیق ولی منحیث شخصیت اگاه و پرتلاش دارای سجایای نیک انسانی بوده ، بخاطر تواضع ، از خودگذری ، مردم دوستی و آگاهی بلند مسلکی در بین دوستان و رفقا از احترام و اعتماد بزرگ برخوردار بود.
با ستایش از کارنامه های پرافتخارو مبارزات خستگی ناپذیر این رفیق ارجمند، نبود فزیکی او را ضایعه بزرگ دانسته ، جایش را درمیان مبارزان نهضت دموکراتیک و دادخواه کشورخالی می یابیم.
بدینوسیله مراتب غمشریکی خود را با رفقای گرانقدر دیپلیوم انجینرعمرمحسن زاده ، معاون شورای اروپایی حزب آبادی افغانستان ، پوهنمل داکتر اسد محسن زاده و به همه همرزمان و بازمانده گان رفیق فقید پیشکش نموده ، در تحمل این غم بزرگ برایشان صبر و استقامت آرزو می کنیم .
حزب آبادی افغانستان
اگهی های فوتی و پیام تسلیت ـ بامـداد ـ ۲۶/۴ـ ۱۱۰۲
Copyright ©bamdaad 2026
اهمیت شناخت از پدران بزرگ معنوی ما
میرعبدالواحد سادات
بخاطر روشنگری امروز ما و درک از مدرنیته و مشروطیت در جدل تاریخی و جاری «مشروعه» و «مشروطه» شناخت مشروطیت در افغانستان، بدون درک از نقش پر اهمیت روحانیون روشنضمیر و پیوند آنان بااندیشه قانون، آزادی و مسئولیت اجتماعی، ممکن نیست.
جدل تاریخی میان «مشروعه» و «مشروطه» در تاریخ بازتابی از کشاکش میان استبداد، استعمار وبیداری فکری جامعه افغانستان بوده می باشد . بازخوانی این تجربه، امروز بیش از هر زمان دیگر، برایروشنگری و بیداری ملی ما حایز اهمیت بزرگ می باشد .
نخستین سراج الاخبار افغانستان؛ طلوع آگاهی
۲۲ جدی، مصادف است با سالروز نشر نخستین شماره سراج الاخبار افغانستان ، نشریه ای که در(۱۲ جنوری ۱۹۰۵ میلادی ) در (۳۶ ) صفحه منتشر شد و نقطه عطفی در تاریخ مطبوعات، اندیشه سیاسیو بیداری ملی کشور به شمار می رود.
عنوان این نشریه بزرگ توسط زنده یاد سید محمد داود حسینی فقید ، خطاط بزرگ هفت قلمی ، ادیب وبیدل شناس معروف ، خطاطی گردیده بود .
سراجالاخبار افغانستان را می توان و به درستی یکی از مظاهر روشن و بومیِ مدرنیته در افغانستان دانست ، البته با این توضیح مهم که این مدرنیته، تلفیقی، تدریجی و درون زا بود. مدرنیته ای که از دل نیازملی ، سنت دینی، و مواجهه با جهان جدید زاده شد، اما به دلیل ساختارهای سیاسی و اجتماعی ناپایدار، ناتمام ماند.مسوولیت این نشریه را مولوی عبدالروف خان کندهاری فقید ، متخلص به «خاکی»، سرمدرس مدرسه شاهی (درسگاه علوم دینی در مسجد چوب فروشی کابل) بر عهده داشت و مولوی نجفعلی فقید ازاستادان دارالعلوم حبیبیانا ( لیسه عالی حبیبیه)، معاون ایشان بود.
چنان که علامه عبدالحی حبیبی فقید در کتاب جنبش مشروطیت در افغانستان توضیح می دهد، تأسیس این نشریه به ابتکار منوران و دانشمندان مدرسه شاهی و دارالعلوم حبیبیه صورت گرفت. آنان این پیشنهاد را به امیر حبیبالله خان ارائه کردند تا:
«انجمنی از دانشمندان افغانی به وجود آید، تا یک جریده پانزده روزه به نام سراجالاخبار افغانستان درکابل نشر نماید.»(نقل از صفحه ۶ همان کتاب)
اما این حرکت روشنگرانه، به مذاق استعمار و اعیان دربار خوش نیامد ، و سرانجام ، «سرپنجه استعمارگلوی آن را گرفت» و نشریه به گونهای ظالمانه توقیف گردید.
مولوی عبدالروف «خاکی» ، روحانیِ مشروطه خواه و پیشگام بیداری ملی
مولوی عبدالروف خان کندهاری ، از رهبران فکری مشروطیت اول، فرزند مولوی عبدالرحیم کاکر قندهاری شهید بود، عالمی که در خرقه مبارک، به دستور مستقیم امیرعبدالرحمن خان به شهادت رسید. با اینهمه، اعضای این خانواده در برابر استبداد خاموش نماند و فرزندانش در مشروطیت دوم و نهضت امانی نقش برجستهای ایفا کردند.
از جمله، مولوی عبدالواسع کندهاری فقید فرزند دوم این خاندان، از علمای بزرگ روشن ضمیر، مدافع حاکمیت و سیادت قانون و مؤلف نخستین قانون جزای کشور با عنوان تمسک القضات امانیّه بود ، شخصیتی که بحق به عنوان «پدر تقنین افغانستان» شناخته می شود، که متاسفانه سرانجام توسط حبیبالله کلکانی اعدام گردید.
میراث فکری و ادبی این روحانی منوّر
مولوی «خاکی» فقید، افزون بر جایگاه دینی و سیاسی، در زبانهای عربی، دری و پشتو آثار متعددی ازخود به جا گذاشت و شاعری ذواللسانین بود. اندیشه او، آمیزهای از دین، آگاهی ملی، آزادی خواهی واصلاح اجتماعی است.
منحيث حسن ختام ، اين يادداشت را با خشنودى روان آن ازاديخواه بزرگ و همرزمان شان ، دو بيت ازاشعارشانرا با دوستان شريک مينمايم :
افغان اگر نظر فگند بر صلاح خويش
اول ببايدش كه بگيرد سلاح خويش
گر اصلاح وى ، طلب عيش و عشرتست
فرض است انكه محو كند اصطلاح خويش.
بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۱/ ۲۶ـ ۲۲۰۱
Copyright ©bamdaad 2026