شعر ته ورته تصور

اکبر کرگر

ماته هېنداره !

چې كله گورمه څېرې ته په هينداره كې !

هينداره ماته اودروزونه لري

زما څېره هم په كي خط خط چاودديدلي بريښي

بيا كله كله چې نظر واچوم ليري ليري ،

هلته هم هرڅه ونې بوټي خاوري گردونه وېنم

غرونه دښتونه مې نظر ته راځي

د ديوالونو چمنونو اوبا غونو په سيل

هم دخځلو دخاشاكو ،اوبادونو سيلي

دبوړبوكيو تاوراتاو لمنه وركه مې له پامه تښتي

پورته اسمان دخپلې شنې كاسي لمنه كې

سور او روښانه لمر را وځلوي

ماحول روښانه او سپين پړك واړوي .

لاندې په ځمكه دتوفان او دجنگونو

سيلابونو تصوير ،

اوس دغه ټول په دې هينداره تت اوپت بريښي ،

نه ! دا هينداره نه ده ،

دايوه بله دونياگې جوړه ده ، دليونتوب اود خيالاتو جوړه شوى دونيا “

چې دغمونو انديښنو له خښتو ،

دتصور له كاڼو لوټو جوړه ،

چې سترگې پټې كړم بيا هيڅ نه وينم

فكر كوم بهر هيڅ شې نشته ، دجود پته او هيڅ بڼه نشته

هغه راټول په يوه وجود اويوه هستۍ كې ښكاري !

نه ! نه !

دونيا كې هيڅ نشته دا ټوله افسانه غوندې وه ،

ېوه خيالي او له رموزو ډكه

له رنگينيو ،انځورونو اوفكرونو ډكه

بس نو يوازې اراده غوندي ده ،

كه دا دخټو څلى ولويږي ټوټه ټوټه شي ،

اودلوگي او اسويلي په څير بړاس پورته شي ،

ديوه مرغه په څير په لوړو غرو پرواز وكړي ، را ونه گرځي .

نه په ديوال وي نه به ځمكه اونه اسمان وويني

هېنداره ماته اوټوټه ټوټه شي ،

په دې ټوټو كي به هيڅ ونه بريښي ،

نه به ښايست نه به گلونه اونه شين اسمان وي

نه به دا ځمكه له دې دنگو دنگو غرونو سره

نه به اسمان له ځليدونكو ستورو لمره سره

نه به سپوږمي په كنډو بيا پورته شي ،

نه به لوي دښتي ، ځنگلونه اوسيندونه ويني

ځكه يو څلي يو منار يو اويادگار ،به وي لويدلي

او په ځمكه ناست وي.

ناست خولا څه په يوه څاه كې به پريوتي غورځېدلي اوتري تم وي ،

د روح مرغه به ترې الوتي وي بيا به هيڅ ځنگله ته را نه شي

اونه به دجگ چنار په جگه تركه وچغيږي

هينداره ماته اوټوټې ټوټې وي

دښايستو دونيا به ړنگه بنگه ،نه به ښكلا وي اونه بادونه سيلۍ

باد اوتوفان كه چېري وي ، نو هم چنگاري به كا

دجدايي چنگاري

څلي به پروت او يا به څاه ته گوزار شوي

اوغرق شوي ، تري تم به وي

هستي به نه وي ، چې يې ووېني اوسيل يې وكا

اونورو ته هم ووايي وگورۍ همدا ښكلا ده

په دې هينداره كې يې وگورې چي څه ځلا ده ؟

نو دا به هيڅ نه وي ، څلي به پروت وي اوهينداره به ټوټه ټوټه وي ،

جهان به هيڅ نه وي ، ښكلا به نه هستي به نه وي ،

ماته هېنداره به هم ريزمريز وي

نور به هيڅ نه وي .

اکبر کرگر

روتردم ـ هالند

د مې ٨ نيټه ٢٠٢٤ كال

بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۵/ ۲۴ـ ۲۴۰۵

Copyright ©bamdaad 2024

چشم براه توام

خوبروی شهر آرای سبای پرنیان عطر آوا های شاد

معبد گسترده در اقلیم ذهن

دیرگاهیست

چشم براه توام.

ای رها از چشم خورشید

با طپش های بهار

با قدم های اساطیری سبز رستن

با شقایق ها که کرد

«دشت در دشت انقلاب » ^۱

همراه بیا

چشم براه توام.

ساتگین روح سرشار از نشاط یاد تو

در سویدای وجود آتش زده سودای تو

کوچه باغ های خیال رنگین از آوای تو

در نهانگاه تامل می دود تا پای تو

با صدای ساز و آواز چکاوک های شاد

در هوای پاک باران

با نفس های حریرین بهار

همراه بیا

چشم براه توام

دیرگاهیست.

( کریم حقوق )

۱ ـ تعبیری ازخاقانی سخنسرای توانا 

بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۲/ ۲۴ـ ۲۴۰۵

Copyright ©bamdaad 2024

میرهوتُک افغان شاعر قرن‌ سیزده قمری پیرو سبک بیدل

محمد ولی

در تاریخ سه صد سال اخیر افغانستان چهره ها و مشاهیر ادبی اعم از سخنسرایان زن و مرد جایگاهی داشته اند اما در دوره های پر ماجرای شاهان سدوزایی و بارکزایی در قرن سیزدهم قمری بصورت عام سخنسرایان بنابر دو عامل یکی پادشاه گردشی ها و جنگهای قدرت  ، و دیگری درباری شدن شعر و سخن شاعرانه مجال کمتر داشته اند تا ذوق و مضمون ادبی و صِیَت کلام شان در آن دوران به پایه سخنسرایان فارسی زبان هندی و گوینده گان ایرانی صاحب شهرت گردد ، کم‌ توجهی و محدودیت امکانات برای طبع و تکثیر اثار ادبا ، جنگهای داخلی و کشمکش های قدرت خانواده گی سبب شده بود تا نسخ دستنویس اثار در صندوق ها محبوس بماند یا برخی هم به خارج ‌انتقال یابد .

احمد شاه ابدالی موسس افغانستان معاصر که مرد سیاست و نظام بود در سرایش اشعار پشتو و دری دسترسی خوبی داشت . او با وجود فتوحات بزرگ اش از اصفهان تا دهلی به سربلندی قله های افغانستان می نازید و میگفت :

د دهلی تخت هیروم چه را یاد کرم

ستا د شکلی پشتونخواه د غرو سرونه

نمونه کلام فارسی اش که به اقتفای غزلی از بیدل سروده

 :

ما به صلحیم جهان در پی جنگ است اینجا

دل از این حادثه بسیار به تنگ است اینجا

ما تباهی زده گانیم دراین بحر فنا

تخته کشتی ما پشت نهنگ است اینجا

دو فردی از غزل بیدل به همین وزن و قافیه چنین است:

درخموشی همه صلح و همه جنگ است اینجا

غنچه شو دامن آرام به چنگ است اینجا

منزل عیش بوحشتکده امکان نیست

چمن از سایه گل پشت پلنگ است اینجا

در زمان سلطنت تیمور شاه پسر احمد شاه ارامش نسبی برقرار شد ، ادبا و شعرا بدربار تیمور مجال حضور یافتند . تیمور شاه خود شعر میسرود و ازهم صحبتی با شاعران و ادبا بهره میگرفت در آن زمان انجمن ادبی به اشتراک شعرا ، ادبا و محققین در دربار شکل گرفته بود که ضمن سخنسرایی ، اشعار بیدل به تحلیل گرفته میشد وبه اقتفای غزلیاتش غزلها می ساختند و مخمس ها میسرودند . لعل محمد عاجز ، مرزا علی عسکر وصفی ، مرزا قلندر عزت ، مولوی جایز و میر هوتک افعان از جمله سرشناسان ادبی دربار تیمور شاه درانی بودند که متاسفانه از آنها شناختی وجود ندارد و آثار شان بدسترس عام قرار نگرفته است .

میر هوتُک تخلصش افِغان و فرزند محمد زمان خان پوپلزایی بود که بزبان پشتو و فارسی شعر می سرود اما محققین تا اکنون شعر پشتوی او را در اختیار ندارند شاید کمتر به پشتو سروده باشد ، اما دیوان بزرگ شعری اش به سبک بیدل ابتدا در کتابخانه دار الا نشای ارگ شاهی بود و بعدها به موزیم نسخ خطی سپرده شد ، فهمیده نمیشود که سرنوشت آن اثار مانند موزیم ملی و موزیم  وزارت دفاع  به اثر تاراج فرهنگ ستیزان برگشته از پاکستان به کجا رسیده باشد .

افِغان در دربار تیمور شاه منزلتی تا حد مصاحبت پادشاه داشت و تا مقامات سرکار مراسلات ، داروغه اخبار و هر کاره باشی مملکت رسیده بود ، پدرش مدتی به حیث والی کشمیر ایفای وظیفه کرده خودش در سفرها همرکاب تیمور میبود ، با زنده گی در کشمیر و سیر وسفرها اگاهی لازم از اوضاع  آنزمان داشت که توظیف اش در پست های ذکر شده معنی اگهی اداری و سیاسی اش را میرساند .

از طرف مادر نواسه میر سیف الدین ایشان صاحب استالف بود که در کسب تصوف و بهره گیری از عرفان از محضر آن بزرگوار فیض میبرد پدر افغان به ایشان صاحب ارادت کامل داشت .

افغان در وصف جدش میگوید :

کوهدامن از تو رنگین گلشن است

از تو گل در دامن کوهدامن است

در مورد تعداد ابیاتش تفاوت نظر وجود دارد و آنرا از هفت تا ده هزار بیت گفته اند . در اشعار افغان قالبها ، قوافی ، ردیف ها ، استعارات ، ترکیبات و کنایات با ذکر کلماتی که در اشعار بیدل زیادتر معمول بوده چون موج ، ما ومن ، غبار ، ترک تعلق ، سیل ، محیط ( بحر) ، حیرت ، هجوم رنگ ، آیینه وغیره جادارد .

نمونه ها :

افغان

عدم سرمایه رنگ هجوم سجده اش کردم

سراسر خاک یعنی در رهش از جبهه ساییها

بیدل

زطوف استانش تا نصیب سجده ای دارم

برنگ سایه محمل بدوش جبهه سا ییها

افغان

هرکجا از من کسی پرسد نشان کعبه را

صورت نقش کف پایت به مژگان میکشم

بیدل

بیا ای جام‌مینای طرب نقش کف پایت

خرام موج می مخمور طرز امدنهایت

افغان

با جوانان کی توان سنجید کار پیر را

یک‌کمان اواره میسازد هزاران تیر را

بیدل

قامت خم گشته پیران نشان مرگ نیست

یک کمان صد تیر را در خاک پنهان میکند

افغان

نیست اواره جز با خاک ره یکسان شدن

هر کجا نقش قدم بینی دلیل حال ماست

بیدل

تا سر نهاده ایم به خاک در نیاز

مانند سایه جبهه ما محو نقش پاست

افغان

نبود از دور فلک پروادل از کف داده ما را

یکسر مو موج را تشویش از گرداب نیست

بیدل

دور نبود کز فلک پیچد به خویش از ناله ام

دود را از شعله حاصل غیر پیچ و تاب نیست

افغان

داده افغان حجت بیدل مرا مهر قبول

" طالع موریکه با دست سلیمان آشناست "

بیدل

گرد خط در دور حسنش ابر عالمگیر شد

طالع موریکه با دست سلیمان اشناست

این هم‌نمونه کلام ایشان :

آخر زترک خود به من و ما زدیم پا

بر عمر پشت پا و به دنیا زدیم پا

دل از تپش نگشت گرفتا دام وهم

چون شعله بر غبار هوسها زدیم پا

مارا تعلقات عنان گیر دل نشد

هر کس به عیش دست زد و ما زدیم پا

کردیم ترک صحبت سنگین دلان دهر

چون وحشت شرار به خارا زدیم پا

افشانده ایم دست به همت ز کاینات

امد هرانچه پیش ز دنیا زدیم پا

افغان گذشت از فلک انسو غبار ما

بنگر ز عاجزی به کجاها زدیم پا

قابل ذکرمیدانم که بنابر محدودیت مآخد بیشتر ازاین نتوانستم چیزی دریابیم . صرف از نوشته های محترم محقق حسین نایل بهره گرفته ام .

بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۴/ ۲۴ـ ۲۴۰۵

Copyright ©bamdaad 2024

بیانیه انجمن وکلای دموکرات المان (VDJ) در رابطه با هجوم پولیس به مراکز دانشگاهی

دانشجویان و استادان دانشگاه ها مصرف کننده گان خاموش امکانات آموزشی نیستند، بلکه بخش مهمی از تبادل، آزمایش و تحکیم دانش و علوم می باشند.

انجمن وکلای دموکرات المان (VDJ) طی بیانیه ای در تارنگاشت این انجمن تحریک رسانه ها و خشونت پولیس در حمله به دانشجویان و اساتید ، و تجمع مسالمت آمیز دانشگاه آزاد برلین را محکوم کرد. در بیانیه ای که این انجمن صادر کرده آمده است:

به عنوان وکلای دموکرات، ما از حملات اخیر به آزادی بیان و عقیده دانشگاهی، آزادی بیان و آزادی حرفه ای توسط سیاستمداران عضو دولت فعلی المان و توسط بخش بزرگی از رسانه ها شوکه شده ایم.

بروز هفتم ماه می، دانشجویان « دانشگاه آزاد برلین » تجمعی اعتراضی در محوطه دانشگاه برپا کردند تا مخالفت خود را در رابطه با مشارکت سیاسی و تسلیحاتی جمهوری فدرال المان در جنگ غزه اعلام کنند اما به درخواست مدیریت دانشگاه تجمع مسالمت آمیز دانشجویان توسط پولیس درهم کوبیده شد.

تصاویر تخلیه، اقدامات وحشیانه پولیس و تمسخر دانشجویان توسط افسران یونیفرم پوش پولیس سند ادعای ماست. «کای وگنر»، شاروال برلین نیز به صراحت این تهاجم را ستوده است.

در واکنش به تهاجم به تجمع دانشجویی مذکور، دانشگاهیان برلین نامه ای سرگشاده نوشتند که تا اکنون بیش از ۱۰۰۰ استاد آن را امضا کرده اند. آنها در این نامه برچیدن و سرکوب تجمع مسالمت آمیز دانشجویان و نحوه تهاجم پولیس محکوم شده است. این استادان خواستار گفت وگو حتا با مواضع متفاوت هستند. استقرار پولیس در برابر اعتراضات غیرخشونت آمیز با فرهنگ مرسوم موسسات دانشگاهی ناسازگار است.

بتینا اشتارک - واتسینگر، وزیرعلوم، نامه سرگشاده استادان دانشگاهی را به فرصتی برای متهم کردن امضا کننده گان به یهودستیزی مبدل کرده است. شرکت های رسانه ای و پیشتاز تر از همه « شرکت اکسل اشپرینگر»*، علیه دانشمندان حامی تظاهرات مسالمت آمیز دانشجویان به توهین و آزار و اذیت کلامی متوسل شده و آنها را حامیان ترور و یهودستیزی اعلام می کنند.

اظهارات وزیرعلوم المان به جای برخورد علنی و صادقانه با نگرانی های دانشجویان و به ویژه با محتوای نامه اساتید، موقعیت استادان را به عنوان اعضای علمی دانشگاه ها و محققان کشور با اتهامات عجولانه و جدی، آسیب رسانده است و این ظن را ایجاد کرده است که شاید وسایل ارتباط جمعی المان به بلند گوی افراد مشخصی تبدیل شده است.

برای ما به عنوان وکلای دموکراتیک المان، دانشگاه مکانی محافظت شده است که از طریق آن گفتمان آزاد به عنوان یک پیش نیاز برای نوآوری و ارتقا علمی ضروری است. قانون اساسی این فضای حفاظتی را به همه اعضای دانشگاه از جمله دانشجویان اعطا می کند. دانشجویان و استادان دانشگاه ها مصرف کننده گان خاموش امکانات آموزشی نیستند، بلکه بخش مهمی از تبادل، آزمایش و تحکیم دانش و علوم می باشند. آزادی تبادل نظر نیاز به فضای باز برای بیان نظر مخالف دارد. این به کسانی که در قدرت هستند ربطی ندارد که چارچوب گفتمان یا دامنه و حد و حدود موافقت یا مخالفت در بحث ها را تعیین کنند. تهاجم ماموران پولیس به دانشگاه و تجمع مسالمت آمیز دانشجویی و حمایت وزیرعلوم از چنین عملکرد غیرقانونی آنها آسیب رساندن جدی به آزادی قانونی دانشگاهی است که رشد فرایند خلاق فکری در دانشگاه ها را به شیوه ای اقتدارگرا نفی می کند.

ماده ۵ قانون اساسی المان آزادی علم و آزادی عقیده و بیان را به عنوان پیش نیاز اساسی یک جامعه آزاد و دموکراتیک اعلام می کند. اقدامات انجام شده در چند روز پیش با قانون اساسی ناسازگار است که اعضای دانشگاه را به روش های خاص دولتی متعهد به رفتارهایی و یا اعترافاتی بکنند. مجاز نیست دولت خواسته های خود را به دستورالعمل و اجازه نامه گفتمان علمی تبدیل کند. با چنین روش هایی علاوه بر آزادی دانشگاهی، نقض آزادی اساتید نیز عملا اعمال می شود.

به عنوان وکلای دموکرات، ما همچنین خشونت پولیس را محکوم می کنیم. نحوه تمسخر اعضای دانشگاه توسط ماموران پولیس یک سیگنال هشدار دهنده برای وضعیت پولیس المان است. برای ما، حملات انجام شده، گسترش خشونت علیه جامعه مدنی محسوب می شود.

۱۷۰سال پیش، فرهنگ لغت حاکمیت قانون را به عنوان « دولتی که هدف آن حمایت قانونی از همه شهروندانش است» تعریف کرده است. این حفاظت از منافع فردی باید توسط عوامل دولتی نیز پذیرفته و اعمال شود، نه اینکه به عملیات خشونت آمیز پولیس مبدل شود. کسی که به مفهوم حاکمیت قانون استناد می کند هرگز نمی تواند خشونت باتوم پولیس را توجیه کند.

ـ  ما با همه امضا کننده گان « بیانیه مدرسان دانشگاه های برلین» اعلام همبستگی می کنیم.

ـ ما تحریک رسانه ها توسط مسوولان سیاسی و رسانه ای را محکوم می کنیم.

ـ ما تخلیه تجمع اعتراضی دانشجویان را با استفاده از خشونت پولیس محکوم می کنیم.

ـ به عنوان وکلای دموکرات، هدف و وظیفه ما تضمین آزادی دانشگاه است.

انجمن وکلای دموکرات المان

*انحصارات رسانه یی « اکسل اشپرینگر» درالمان صاحب روزنامه ها ، جراید ، مجله ها ، رادیوها ، شبکه های تلویزونی ، شبکه های انترنتی و ... بوده ، «بیلد سایتونگ » یکی از رسانه های مربوط به این انحصارات راستگرا و ضد دانشجویی میباشد . جنبش دانشجویی المان در دهه شصت و هفتاد ترسایی درمخالفت با این روزنامه بلووارد و ضدمردمی اقدامات متعددی را راه اندازی نموده بودد ـ بامداد

بامـداد ـ فرهنگی و اجتماعی ـ ۱/ ۲۴ـ ۱۶۰۵

Copyright ©bamdaad 2024