شکاف جهانی بر سر تنگه هرمز: از گزینه نظامی در شورای امنیت تا پیشنهاد توافق از سوی ظریف
با احتمال تصمیم گیری شورای امنیت درباره بازگشایی تنگه هرمز، اختلاف میان قدرت های جهانی و بازیگران منطقهای تشدید شده است: کشورهای عرب خلیج فارس خواستار اقدام قاطع هستند و چین، روسیه و فرانسه نسبت به مداخله نظامی هشدار می دهند، همزمان ابتکار چندین کشور به رهبری بریتانیا برای حل بحران در جریان است و محمدجواد ظریف نیز از امکان توافق با امریکا برای مهار تنشها سخن گفته است.
همزمان با تشدید تنشها بر سر تنگه هرمز و نزدیک شدن شورای امنیت سازمان ملل به تصمیم گیری درباره احتمال استفاده از زور برای بازگشایی این گذرگاه راهبردی، شکاف عمیقی میان بازیگران اصلی این بحران شکل گرفته است: از یک سو هشدارهای تهران نسبت به هرگونه «اقدام تحریک آمیز» و از سوی دیگر تلاش کشورهای عرب خلیج فارس برای جلب حمایت بین المللی جهت مداخله نظامی.
به گزارش رادیو فرانسه، در همین حال، در سطحی گسترده تر، دهها کشور به ابتکار بریتانیا وارد رایزنیهایی برای یافتن راهکاری مشترک جهت بازگشایی تنگه هرمز شدهاند. این تلاش نشان می دهد که بحران این گذرگاه از سطح منطقهای فراتر رفته و به یک مساله بینالمللی با پیآمدهای اقتصادی و امنیتی گسترده تبدیل شده است.
در این میان، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی ایران، در موضع گیری کم سابقهای از آغاز جنگ جاری، خواستار پایان درگیری از طریق توافق تهران با ایالات متحد امریکا شده و پیشنهاد کرده است که جمهوری اسلامی در ازای لغو کامل تحریمها، تنگه هرمز را بازگشایی و برنامه اتمی خود را محدود کند.
ظریف در یادداشتی در نشریه «فارین افیرز» نوشت: « حکومت ایران باید از موقعیت برتر خود نه برای ادامه جنگ، بلکه برای اعلام پیروزی و دستیابی به توافقی استفاده کند که هم به این درگیری پایان دهـد و هم مانع بروز جنگی دیگر شود». او همچنین تأکید کرد که برای رسیدن به این منظور تهران می تواند « محدود کردن برنامه هستهای و بازگشایی تنگه هرمز را در ازای لغو تمامی تحریم ها» پیشنهاد دهـد.
این پیشنهاد همزمان است با اظهارات عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، که با لحنی کاملاً متفاوت، نسبت به هرگونه اقدام در شورای امنیت هشدار داده و اعلام کرده است: « هرگونه اقدام تحریک آمیز از سوی مهاجمان و حامیان آنها، از جمله در شورای امنیت، تنها به پیچیده تر شدن اوضاع خواهد انجامید».
شورای امنیت میان فشار برای اقدام و خطر تشدید بحران
شورای امنیت سازمان ملل در حال بررسی پیش نویس قطعنامه ای به ابتکار بحرین است که هدف آن تضمین امنیت کشتی رانی در تنگه هرمز است: گذرگاهی که در پی حملات امریکا و اسراییل به جمهوری اسلامی ایران از ۲۸ فبروری، عملاً با اختلال جدی روبرو شده است.
جاسم البدیوی، سرمنشی شورای همکاری خلیج فارس، با اشاره به بسته شدن تنگه هرمز و جلوگیری از عبور کشتی های تجاری و نفت کش ها، از شورای امنیت خواسته است « تمام مسوولیت های خود را برعهده گرفته و تمامی اقدامات لازم را برای حفاظت از مسیرهای دریایی و تضمین امنیت کشتی رانی بین المللی» اتخاذ کند.
با این حال، این ابتکار با مخالفت جدی برخی قدرت های جهانی روبرو شده است. چین هشدار داده که چنین تصمیمی می تواند « به استفاده غیرقانونی و بی رویه از زور حقانیت ببخشد» و « به طور اجتناب ناپذیر به تشدید تنشها» منجر شود. روسیه نیز این پیش نویس را «جانبدارانه» توصیف کرده است.
در این میان، فرانسه نیز موضعی محتاطانه اتخاذ کرده است. امانویل ماکرون، رییس جمهوری فرانسه، با ابراز تردید نسبت به کارآمدی یک عملیات نظامی برای « آزادسازی » تنگه هرمز، چنین سناریویی را «غیرواقع بینانه» ارزیابی کرده و بر ضرورت پرهیز از تشدید تنش تاکید کرده است.
در نتیجه این اختلافها، متن قطعنامه که در ابتدا صراحتاً به استفاده از نیروی نظامی اشاره داشت، اکنون به سمت مجوز « اقدامات دفاعی » برای تامین امنیت کشتی رانی تعدیل شده است. با این حال، هنوز مشخص نیست که این تغییرات بتواند نظر مثبت مسکو و پکن را جلب کند.
تنگه هرمز: گره راهبردی بحران
اهمیت این مناقشه از آنجا ناشی می شود که تنگه هرمز یکی از حیاتی ترین شریانهای انرژی جهان به شمار می رود: آب راهی که در شرایط عادی حدود یک پنجم نفت و گاز مایع جهان از آن عبور می کند. اختلال در این مسیر، از زمان آغاز جنگ، به افزایش شدید بهای جهانی انرژی انجامیده و بسیاری از کشورها را به اتخاذ تدابیر اضطراری اقتصادی واداشته است. در چنین شرایطی، موضع گیری متفاوت چهرههایی مانند محمدجواد ظریف، که از امکان مصالحه سخن می گویند، در کنار رویکرد تقابلی کنونی، نشان دهنده دوگانگی فزاینده در تهران در نحوه مواجهه با بحران است: میان ادامه مسیر تقابل نظامی و تلاش برای بازگشت به دیپلوماسی. با تداوم بنبست در شورای امنیت و تشدید فشارهای میدانی و اقتصادی، تنگه هرمز اکنون به نقطه کانونی بحرانی تبدیل شده است که سرنوشت آن می تواند مسیر جنگ و پیامدهای جهانی آن را تعیین کند./ ج ج
بامـداد ـ سیاسی ـ ۲/ ۲۶ـ ۰۴۰۴
Copyright ©bamdaad 2026