نقد سازنده یا تخریب سیاسی؟

نقد سازنده یا تخریب سیاسی؟

پاسخی مستدل به ادعاها و تحریف‌ها علیه حزب آبادی افغانستان

داکتر نثار احمد صدیقی

در جوامع دموکراتیک، نقد و گفت‌وگو از پایه‌های اساسی رشد سیاسی و اجتماعی به شمار می‌رود. هیچ جریان سیاسی، سازمان اجتماعی یا شخصیت عمومی نباید خود را فراتر از نقد بداند؛ زیرا نقد آگاهانه می‌تواند زمینه اصلاح، تکامل و بهبود عملکردها را فراهم سازد، اما نقد سیاسی زمانی ارزشمند و قابل احترام است که بر پایه شناخت، اسناد، منطق و انصاف استوار باشد.

متأسفانه در سال‌های اخیر، به‌ویژه در فضای مجازی، گاهی نوشته‌هایی منتشر می‌شود که به جای نقد مستند، بر قضاوت‌های شتاب‌زده، برداشت‌های شخصی، اتهام‌زنی و حتی توهین به افراد و جریان‌های سیاسی تکیه دارد. چنین شیوه‌ای نه به روشن شدن حقیقت کمک می‌کند و نه فرهنگ گفت‌وگوی سالم سیاسی را تقویت می‌نماید.

اخیراً نوشته‌ای در یکی از صفحات اجتماعی منتشر شده که در آن، نویسنده با طرح ادعاهایی درباره حزب آبادی افغانستان، تلاش کرده است تصویری نادرست از این حزب، اعضا و شیوه فعالیت سیاسی آن ارایه کند، در این نوشته، موضوعاتی مانند ثبت قانونی حزب، حضور مسیولان و اعضای آن در داخل افغانستان، شرکت حزب در انتخابات دوره جمهوری، ساختار تشکیلاتی حزب و وضعیت اعضای آن مطرح شده است.

همچنین نویسنده با استفاده از تعبیرهایی مانند «اعضای مفلوک»، از چارچوب نقد سیاسی خارج شده و به جای بررسی اندیشه، برنامه و عملکرد یک جریان سیاسی، به تحقیر اعضای آن پرداخته است؛ در حالی که اختلاف سیاسی هیچ‌گاه مجوز زیر پا گذاشتن کرامت انسانی و اخلاق گفت‌وگو نیست.

این نوشته در پاسخ به آن دیدگاه‌ها تهیه شده است؛ نه برای ایجاد مجادله شخصی، بلکه برای دفاع از حقیقت، روشن ساختن واقعیت‌ها و تأکید بر این اصل که قضاوت درباره یک حزب سیاسی باید بر اساس اسناد، برنامه، عملکرد و مواضع رسمی آن صورت گیرد، نه بر اساس برداشت‌های شخصی و نوشته‌های احساسی در فضای مجازی.

حزب آبادی افغانستان؛ یک حزب چپ دموکراتیک با برنامه و ساختار مشخص

پیش از پاسخ به ادعاهای مطرح‌شده، لازم است جایگاه سیاسی و تشکیلاتی حزب آبادی افغانستان روشن گردد.

حزب آبادی افغانستان یک حزب چپ دموکراتیک است که دیدگاه‌ها، اهداف و شیوه فعالیت خود را در مرامنامه، اساسنامه و برنامه سیاسی خویش مشخص ساخته است. این حزب بر ارزش‌هایی مانند عدالت اجتماعی، آزادی، دموکراسی، برابری شهروندان، حقوق بشر، حاکمیت قانون، توسعه ملی و استقلال سیاسی افغانستان تأکید دارد

حزب آبادی افغانستان مانند هر حزب سیاسی دیگر، بر اساس اسناد بنیادی خود فعالیت می‌کند. مرامنامه، اساسنامه و برنامه سیاسی حزب، اصول فکری، ساختار تشکیلاتی، حقوق و مسیولیت‌های اعضا، شیوه انتخاب مسوولان و روند تصمیم‌گیری‌های درون‌حزبی را مشخص ساخته است.

ساختار حزب بر مبنای مسوولیت ‌پذیری جمعی، انتخابات درون‌حزبی و تصمیم‌گیری از طریق ارگان‌های منتخب استوار است مسیولیت‌های حزبی امتیاز شخصی یا مقام دایمی نیست؛ بلکه وظیفه‌ای است که اعضا بر اساس اعتماد و رأی خود به افراد واگذار می‌کنند.

از همین‌رو، هرگونه قضاوت درباره حزب آبادی افغانستان، بدون مطالعه اسناد رسمی آن، بدون شناخت از برنامه سیاسی آن و بدون بررسی عملکرد واقعی آن، نمی‌تواند یک نقد علمی و منصفانه تلقی شود.

درباره فعالیت قانونی حزب و ثبت رسمی آن

یکی از موضوعاتی که در نوشته مورد بحث مطرح شده، ثبت قانونی حزب آبادی افغانستان است؛ گویی ثبت رسمی و فعالیت قانونی یک حزب، نقطه ضعف یا نشانه وابستگی سیاسی محسوب می‌شود.

این برداشت، با اصول فعالیت احزاب سیاسی در جهان سازگار نیست.

هر حزب سیاسی که بخواهد در عرصه عمومی فعالیت کند، باید در چارچوب قوانین کشور فعالیت نماید. ثبت قانونی حزب، نشان‌دهنده پذیرش اصل حاکمیت قانون و استفاده از شیوه‌های مدنی مبارزه سیاسی است.

فعالیت قانونی، به هیچ وجه به معنای تأیید همه سیاست‌های حکومت موجود نیست، بسیاری از احزاب مخالف در کشورهای مختلف جهان، در چارچوب قوانین کشور فعالیت می‌کنند، در انتخابات شرکت می‌نمایند، دفتر رسمی دارند و از امکانات قانونی استفاده می‌کنند؛ اما همچنان به عنوان نیروی منتقد و مخالف سیاسی شناخته می‌شوند.

حزب آبادی افغانستان نیز در دوره‌هایی که امکان فعالیت قانونی وجود داشته، از همین مسیر استفاده کرده است، این حزب باور دارد که تغییرات پایدار در جامعه از راه آگاهی‌دهی، سازمان‌دهی مردم، مبارزه مدنی و استفاده از ظرفیت‌های قانونی امکان‌پذیر است.

بنابراین، تبدیل یک عمل قانونی به «اتهام»، نشان‌دهنده برداشت نادرست از مفهوم فعالیت سیاسی در یک جامعه است.

درباره حضور اعضا و مسوولان حزب در داخل افغانستان

یکی از موضوعاتی که در نوشته مورد بحث به عنوان یک نکته منفی مطرح شده، حضور شماری از اعضا و مسیولان حزب آبادی افغانستان در داخل کشور است. نویسنده تلاش کرده است چنین القا کند که حضور اعضای حزب در داخل افغانستان، نشانه ضعف یا بی‌اعتباری سیاسی آنان است.

این برداشت، با واقعیت‌های تاریخی و اجتماعی افغانستان سازگار نیست

افغانستان کشوری است که در چندین دهه گذشته با جنگ، بحران سیاسی، مداخلات خارجی، فروپاشی نظام‌ها و تحولات بزرگ اجتماعی روبه‌رو بوده است. در چنین شرایطی، تصمیم ماندن در کشور یا مهاجرت به خارج، یک انتخاب شخصی و وابسته به شرایط هر فرد و خانواده است. هیچ قانون اخلاقی یا سیاسی وجود ندارد که همه مبارزان، فعالان اجتماعی یا اعضای احزاب را مجبور به یک نوع انتخاب کند.

مهاجرت نه جرم است و نه نشانه ضعف؛ همان‌گونه که ماندن در کشور نیز به خودی خود دلیل بر برتری سیاسی نیست. معیار اصلی، صداقت، مسیولیت‌پذیری، وفاداری به باورها و عملکرد عملی افراد است.

در تاریخ مبارزات سیاسی جهان نیز نمونه‌های فراوانی وجود دارد که برخی مبارزان در داخل کشور خود مانده و مبارزه کرده‌اند و برخی دیگر از خارج از کشور فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود را ادامه داده‌اند. آنچه اهمیت دارد، تعهد به آرمان‌ها و مسیولیت در برابر مردم است، نه محل زندگی افراد.

بسیاری از اعضای حزب آبادی افغانستان در شرایط دشوار کشور، در کنار مردم افغانستان زندگی کرده‌اند، مشکلات جامعه را از نزدیک تجربه نموده‌اند و متناسب با امکانات موجود، فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی خود را ادامه داده‌اند. این موضوع نه نقطه ضعف، بلکه بخشی از واقعیت زندگی سیاسی افغانستان است.

درباره اصطلاحات «بلندپایه»، «میان‌پایه» و «پایین‌پایه»

در نوشته مورد بحث، نویسنده از اصطلاحاتی مانند «اعضای بلندپایه، میان‌پایه و پایین‌پایه حزب» استفاده کرده است، این نوع تعبیرها، نه با ساختار حزب آبادی افغانستان مطابقت دارد و نه با مفهوم یک حزب دموکراتیک.

در یک حزب دموکراتیک، اعضا به انسان‌های درجه اول و دوم تقسیم نمی‌شوند، همه اعضا از حقوق و مسیولیت‌های مشخص برخوردارند و ارزش سیاسی آنان بر اساس میزان تعهد، فعالیت، آگاهی و مسیولیتی که بر عهده می‌گیرند سنجیده می‌شود.

مسوولان حزبی نیز موجودات ویژه یا صاحبان امتیاز نیستند؛ آنان اعضایی هستند که برای انجام یک وظیفه مشخص، از سوی اعضای حزب انتخاب شده‌اند و در برابر همان اعضا پاسخگو می‌باشند.

حزب آبادی افغانستان بر اساس اساسنامه خود، ارکان و مسیولان خویش را از طریق روندهای تشکیلاتی و انتخابی تعیین می‌کند. کنگره حزب، به عنوان عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری، خط‌مشی عمومی، برنامه‌ها و ارگان‌های رهبری را تعیین .

بنابراین، استفاده از واژه‌هایی مانند «بلندپایه» و «پایین‌پایه» بیشتر نشان‌دهنده نگاه نادرست به ساختار احزاب دموکراتیک است، نه توصیف واقعیت تشکیلاتی حزب آبادی افغانستان.

منتقدی که می‌خواهد درباره یک حزب قضاوت کند، نخست باید ساختار واقعی آن حزب را بشناسد و سپس دیدگاه خود را ارایه نماید.

درباره شرکت حزب آبادی افغانستان در انتخابات دوره جمهوری

یکی دیگر از موضوعاتی که در نوشته مورد بحث مطرح شده، شرکت حزب آبادی افغانستان در انتخابات دوره جمهوری است، نویسنده تلاش کرده است این تصمیم سیاسی را به عنوان یک نقطه منفی معرفی کند.

اما چنین برداشتی، با اصول مبارزه سیاسی دموکراتیک سازگار نیست.

انتخابات یکی از ابزارهای مهم مشارکت سیاسی مردم و احزاب است، حزبی که به دموکراسی، نقش مردم و تغییرات مسالمت‌آمیز باور دارد، طبیعی است که از امکانات قانونی برای حضور سیاسی استفاده کند.

شرکت در انتخابات به معنای حمایت از تمام سیاست‌های حکومت وقت نیست. در همه نظام‌های دموکراتیک جهان، احزاب مخالف نیز در انتخابات شرکت می‌کنند تا دیدگاه‌های خود را مطرح کنند، برنامه‌های خود را به مردم ارایه نمایند و برای جلب اعتماد عمومی تلاش کنند.

تصمیم حزب آبادی افغانستان برای شرکت در انتخابات، تصمیم یک فرد یا گروه کوچک نبود؛ بلکه بر اساس بحث‌های درون‌حزبی، بررسی شرایط سیاسی کشور و مصوبات ارگان‌های مسیول حزب اتخاذ شد.

اگر کسی با این تصمیم موافق نیست، می‌تواند آن را نقد کند؛ اما نقد باید بر پایه تحلیل سیاسی باشد، نه اتهام‌زنی.

مبارزه سیاسی در دنیای امروز، تنها به یک شیوه محدود نمی‌شود، استفاده از انتخابات، فعالیت مدنی، روشنگری اجتماعی، کار فرهنگی و سازمان‌دهی سیاسی، همه ابزارهایی هستند که احزاب دموکراتیک می‌توانند برای پیشبرد اهداف خود از آن استفاده کنند.

درباره توهین به اعضای حزب و استفاده از عبارت «اعضای مفلوک »

یکی از بخش‌های غیرقابل قبول نوشته مورد بحث، استفاده از عبارت توهین‌آمیز «اعضای مفلوک» درباره اعضای حزب آبادی افغانستان است.

این تعبیر نه نقد سیاسی است و نه بیان یک دیدگاه؛ بلکه اهانت مستقیم به انسان‌هایی است که دارای باور سیاسی متفاوت هستند.

در یک جامعه‌ای که ادعای دموکراسی و آزادی بیان وجود دارد، باید میان نقد اندیشه‌ها و توهین به انسان‌ها تفاوت گذاشته شود آزادی بیان به معنای آزادی برای تحقیر و نفی کرامت دیگران نیست.

اعضای حزب آبادی افغانستان، مانند اعضای هر جریان سیاسی دیگر، شهروندان افغانستان‌اند، در میان آنان افراد با تخصص‌ها، تجربه‌ها و پیشینه‌های مختلف حضور دارند؛ از استاد و آموزگار گرفته تا پزشک، مهندس، کارمند، کارگر، جوانان و فعالان اجتماعی.

هیچ اختلاف سیاسی نمی‌تواند مجوزی برای تحقیر جمعی افراد باشد

حقوق بشر بر این اصل اساسی تأکید دارد که کرامت انسانی همه افراد باید محترم شمرده شود، حتی زمانی که میان آنان اختلاف فکری و سیاسی وجود دارد.

اگر کسی با اندیشه یا عملکرد حزب آبادی افغانستان مخالف است، حق دارد آن را نقد کند، پرسش مطرح نماید و دیدگاه متفاوت ارایه دهد؛ اما استفاده از الفاظ تحقیرآمیز، نه نشانه قدرت استدلال، بلکه نشانه ضعف در گفت‌وگوی سیاسی است.

جامعه افغانستان برای عبور از بحران‌های تاریخی خود، بیش از هر زمان دیگر به فرهنگ احترام، تحمل و گفت‌وگوی مسیولانه نیاز دارد. ترویج ادبیات توهین‌آمیز، تنها فاصله‌ها را بیشتر می‌کند و به جای حل مشکلات، زمینه دشمنی‌های تازه را فراهم می‌سازد.

نقد ادعاهای بدون سند و ضرورت مسیولیت‌پذیری در نقد سیاسی

یکی از مشکلات اساسی نوشته مورد بحث، این است که بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده بدون ارایه سند و مدرک بیان شده‌اند.

در یک بحث سیاسی جدی، هر ادعایی نیازمند دلیل، سند و استدلال است، نمی‌توان درباره یک حزب، یک جریان فکری یا یک گروه اجتماعی قضاوت کرد، بدون آنکه اسناد رسمی، برنامه‌ها، مواضع اعلام‌شده و عملکرد واقعی آن مورد بررسی قرار گیرد.

نقد سیاسی با اتهام سیاسی تفاوت دارد، در نقد سیاسی، هدف روشن ساختن نقاط قوت و ضعف، اصلاح اشتباهات و کمک به رشد جامعه است؛ اما اتهام‌زنی بدون سند، نه حقیقت را روشن می‌کند و نه به اعتبار گوینده می‌افزاید.

اگر کسی ادعا دارد که حزب آبادی افغانستان از اصول خود فاصله گرفته است، باید مشخص کند که کدام اصل مرامنامه یا برنامه سیاسی حزب نقض شده است.

اگر کسی ادعا دارد که حزب در مقاطع مختلف تاریخی تصمیم نادرستی گرفته است، باید آن تصمیم‌ها را با اسناد و تحلیل سیاسی بررسی کند.

اگر کسی ادعا دارد که حزب از حکومت‌های گذشته امتیاز یا منفعت ویژه‌ای دریافت کرده است، باید اسناد روشن و قابل بررسی ارایه نماید.

در غیر آن، تکرار یک ادعا، آن را به حقیقت تبدیل نمی‌کند.

جامعه سیاسی سالم، بر اساس گفت‌وگوی مستند و مسیولانه ساخته می‌شود، نه بر اساس شایعات، برداشت‌های شخصی و قضاوت‌های عجولانه.

چند پیشنهاد مشخص به نویسنده نوشته مورد بحث

با وجود اختلاف نظرهای جدی، ما باور داریم که گفت‌وگو و نقد سازنده می‌تواند برای همه جریان‌های سیاسی مفید باشد. از همین‌رو، به جای پاسخ با همان زبان تند، چند پیشنهاد مشخص مطرح می‌نماییم:

مطالعه اسناد رسمی پیش از قضاوت

پیش از آنکه درباره یک حزب سیاسی داوری شود، لازم است مرامنامه، اساسنامه، برنامه سیاسی و مواضع رسمی آن مطالعه گردد. هیچ جریان سیاسی را نمی‌توان تنها بر اساس خاطرات شخصی، شنیده‌ها یا برداشت‌های غیرمستند ارزیابی کرد.

تفکیک نقد سیاسی از حمله شخصی

اختلاف سیاسی، بخشی طبیعی از زندگی دموکراتیک است. ممکن است افراد و احزاب درباره راه‌حل مشکلات کشور دیدگاه‌های متفاوت داشته باشند؛ اما این اختلاف نباید به دشمنی شخصی و توهین به افراد تبدیل شود.

نقد باید متوجه اندیشه، برنامه و عملکرد باشد؛ نه متوجه شخصیت و کرامت انسانی افراد.

ارایه سند برای ادعاها

هر نویسنده و تحلیلگر سیاسی باید مسیولیت سخنان خود را بپذیرد. اگر ادعایی مطرح می‌شود، باید با سند، تاریخ، مدرک یا منبع معتبر همراه باشد. جامعه افغانستان بیش از هر زمان دیگر نیازمند گسترش فرهنگ حقیقت‌جویی است.

رعایت اخلاق در گفت‌وگوی سیاسی

استفاده از واژه‌های تحقیرآمیز، نه تنها به مخالف سیاسی آسیب می‌زند، بلکه به فرهنگ عمومی جامعه نیز صدمه وارد می‌کند.

احترام به مخالف، نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشانه بلوغ سیاسی و انسانی است.

تمرکز بر آینده افغانستان

کشور ما با مشکلات بزرگی مانند فقر، بی‌سوادی، بی‌عدالتی، محدودیت آزادی‌ها، بحران اقتصادی و شکاف‌های اجتماعی روبه‌رو است. انرژی نیروهای سیاسی باید بیشتر صرف یافتن راه‌حل برای این مشکلات شود، نه صرف تخریب یکدیگر.

نتیجه‌گیری

حزب آبادی افغانستان، مانند هر جریان سیاسی دیگر، دارای تاریخ، برنامه، مواضع و عملکرد مشخص است و این کارنامه باید بر اساس اسناد و واقعیت‌ها مورد ارزیابی قرار گیرد

این حزب خود را مصون از نقد نمی‌داند و از نقدهای علمی و منصفانه استقبال می‌کند؛ زیرا باور دارد که هیچ جریان سیاسی بدون نقد و بازنگری نمی‌تواند رشد کند. اما میان نقد مسیولانه و تخریب سیاسی تفاوت اساسی وجود دارد

آنچه در نوشته مورد بحث مشاهده می‌شود، بیشتر از آنکه نقدی علمی بر برنامه و عملکرد حزب باشد، مجموعه‌ای از برداشت‌های شخصی، اتهام‌های بدون سند و استفاده از ادبیات نامناسب است. چنین روشی نه به روشن شدن حقیقت کمک می‌کند و نه زمینه گفت‌وگوی سالم سیاسی را فراهم می‌سازد.

حزب آبادی افغانستان یک حزب چپ دموکراتیک است و بر اصول عدالت اجتماعی، آزادی، دموکراسی، حقوق بشر، برابری شهروندان، حاکمیت قانون و توسعه افغانستان تأکید دارد. این حزب باور دارد که آینده کشور با حذف و تخریب یکدیگر ساخته نمی‌شود؛ بلکه نیازمند همکاری همه نیروهای ملی، دموکراتیک، ترقی‌خواه و عدالت‌طلب است

افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگر به عقلانیت سیاسی، تحمل دیدگاه‌های متفاوت و گفت‌وگوی مسیولانه نیاز دارد. تجربه تاریخی نشان داده است که هیچ جریان سیاسی با توهین به مخالفان خود پیروز نمی‌شود؛ همان‌گونه که هیچ حقیقتی با تبلیغات و تحریف از بین نمی‌رود.

در نهایت، داوری درباره افراد و جریان‌های سیاسی را باید به اسناد، عملکردها و قضاوت آگاهانه مردم و تاریخ سپرد، نه به هیاهوی زودگذر شبکه‌های اجتماعی.

حزب آبادی افغانستان به مبارزه مدنی و دموکراتیک خود برای آزادی، عدالت اجتماعی، رفاه مردم و آبادی افغانستان ادامه خواهد داد و همچنان از گفت‌وگوی محترمانه، نقد سازنده و همکاری همه نیروهایی که آینده بهتر افغانستان را می‌خواهند، استقبال می‌کند.

حقیقت را نمی‌توان با اتهام پنهان کرد؛ زیرا در نهایت، این عملکرد و کارنامه است که سخن می‌گوید، نه هیاهو

بامـداد ـ دیدگاه ـ ۲/ ۲۶ـ ۰۶۰۸