سرنوشت دمـوکـراسی در کولمبیا
دبلیو تی ویتنی جونیور
گوستاوو پترو، نخستن و تنها ریس جمهورِ چپ گرا کولمبیا، به زود از قدرت کنار میرود. دورِ نخست رأگر برا جانشن او در ۳۱ می برگزار میشود و اوان سپدا، نامزد اصل حزب « پمان تارخ » پترو، در نظرسنج ها پشتاز است. سپدا و نامزد معاونت او کارزار انتخاباتا پُرجنب وجوش را پیش میبرند. نامزد معاونت او، آدا کلکویه، از تبار «ناسا » و از رهبران شورا منطقه ا بومان کایوکا (CRIC) است که کهن ترن سازمان بومان در امریکای لاتین به شمار میرود. ک نظرسنج در روزها اخر حمل ۱۴۰۵ نشان میدهد « سپدا » حتا ممکن است در همان دورِ نخست پیروز شود. او برا ۵/ ۳۷ درصد از شرکت کنندگان در آن نظرسنج گزینه نخست بوده است. نامزدها راستگرا، آبلاردو دِلا اسپرلا و پالوما والنسا، نزدیک ترن رقبان سپدا هستند و به ترتب ۲/ ۲۰ درصد و ۹/ ۱۹ درصد آرا را به خود اختصاص دادهاند. با آن حال، دو نظرسنج دگر نشان میدهد که رأگر به دور دوم کشده خواهد شد و در آن صورت، به ویژه اگر رأها جناح راست بر ک نامزد واحد متمرکز شودد امکان شکست سپدا وجود دارد.
کارزار سپدا از محبوبیت ۵۰ درصدی پترو و پیروزی نامزد های حزب « پیمان تاریخی » در انتخابات قانون گذاری ۱۷ حوت سال گذشته نیرو می گیرد. در این انتخابات دهها حزب شرکت داشتند. حزب « پیمان تاریخی » ۲۵ کرسی از ۱۰۲ کرسی مجلس سنا را به دست آورد. حزب « مرکز دموکراتیک » که در جایگاه دوم قرار گرفت، صاحب ۱۷ کرسی شد. در رای گیری برای نمایندگی در مجلس نمایندگان (با ۱۸۳ کرسی)، حزب پترو ۳۶ کرسی به دست آورد و حزب « مرکز دموکراتیک » با ۲۵ کرسی در جایگاه دوم ایستاد. توجه به کارزار سپدا که از اهمیتی بسیار بالا برخوردار است، تا تاریک ترین گوشهها نیز کشیده می شود. طرح هایی برای ترور او آشکار شده و گمانه هایی درباره دست داشتن سازمان سیا مطرح می شود. پترو می گوید یک چیز مسلم است: نشانه هایی از تقلب انتخاباتی در راه است.
نامزد انتخاباتی چپ
سپدا، متولد ۱۹۶۲ ترسایی از سال ۲۰۱۰ برای نمایندگی در مجلس نمایندگان و سپس در مقام سناتور در مجلس سنای کولمبیا فعالیت کرده است. او در سال ۲۰۰۳ همراه با دیگران « جنبش ملی قربانیان جنایتهای دولتی » را بنیان نهاد که ایتلافی از گروهها برای دادخواهی قربانیان درگیری های مسلحانه است. سپدا در مقام نماینده، از رییس جمهور پیشین، آلوارو اوریبه، به دلیل پیوندهایش با شبه نظامیان بازجویی کرد و او را به دادگاه کشاند.
مانویل سپدا، پدر ایوان سپدا، رهبر حزب کمونیست، سردبیر روزنامه آن حزب، و سناتور بود که به دست شبه نظامیان در سال ۱۹۹۴ کشته شد. خشونت و تهدیدها سبب شد ایوان سپدا گاه تنها و گاه همراه خانواده، میان سالهای ۱۹۶۴ تا ۲۰۰۳ به طور مقطعی ناگزیر به ترک کشور و پناه گرفتن در بیرون ( بیشتر در کشورهای سوسیالیستی در شرق اروپا) شد.
آموختههای سپدا در امور کشورداری و رویارویی با چرخه خشونت در کولمبیا او را به گزینهای توانمند برای پیگیری مطالبات مردمی در بالاترین سطح اجرایی کشور بدل کرده است.
حزب پیمان تاریخی
« پیمان تاریخی » پیشینه ای پرپیچ وخم دارد. حزب «کولمبیای انسانی » که پترو بنیان نهاد و رهبری میکند، در سال ۲۰۱۸ ترسایی ایتلافی از چند حزب تشکیل داد که سکوی نامزدی پترو در انتخابات همین سال شد هرچند به پیروزی نرسید. حزب « کولمبیای انسانی» در سال ۲۰۲۱ با گردهم آوردن حزبها و جنبش های اجتماعی ایتلافی تازه تشکیل داد که با نام « پیمان تاریخی برای کولمبیا » شناخته شد. در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۲ ترسایی با اتکا به همین ایتلاف به پیروزی رسید. در سپتامبر ۲۰۲۵، شورای ملی انتخابات این ایتلاف را به یک حزب سیاسی تبدیل کرد. حزب هایی مانند اتحادیه میهنی، قطب دموکراتیک جایگزین، و حزب کمونیست که پیش تر از اعضای رسمی ایتلاف بودند دیگر در انتخابات نمی توانستند شرکت کنند. در رأی گیری مقدماتی اکتوبر ۲۰۲۵، حزب نوپای « پیمان تاریخی» سپدا را به عنوان نامزد خود برای ریاست جمهوری برگزید.
کارنامه
کارنامه دولت پیمان تاریخی یکدست نیست، اما دستاوردهایی روشن نیز داشته است. مجلس، برنامه پترو برای دگرگونی نظام بهداشت را رد کرد، ولی طرح گسترده اصلاح بازنشستگی با تأکید بر برابری جنسیتی تصویب شد. هرچند اجرای این برنامه در انتظار تصمیم دادگاه قانون اساسی است.بخش عمدهای از برنامه اصلاح کار به اجرا درآمد. پترو به تازگی افزایش ۲۳ درصدی حداقل دستمزد را برای حدود ۱۰ درصد نیروی کار اعلام کرده است. دولت او همچنین سرمایه گذاری مستقیم در زیرساخت های شهری و روستاها به ویژه در مکاتب و پوهنتون ها را افزایش داد.
شاخص های اقتصادی نیز بهبودهایی را نشان می دهند. تولید ناخالص داخلی کولمبیا ۳/۶ درصد افزایش یافته است. نرخ تورم از ۱۳/۳ درصد در سال ۲۰۲۳ به ۵/۵ درصد در پایان سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است. در دولت پترو نرخ فقر چند بعدی کولمبیا که دسترسی به آموزش و زیرساختهای موجود را دربر می گیرد، به روند بلند مدت کاهشی خود ادامه داد: از ۳۰ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۱۲/۹ درصد در سال ۲۰۲۲ ، و به ۹/۹ درصد در سال ۲۰۲۵ رسید. فقر در منطقههای روستایی ۲۲/۴ درصد و شهرها ۶/۳ درصد است. بر پایه آمار دولتی ۲ میلیون و ۳۸ هزار و ۶۱۹ جریب [نزدیک به ۸۲۵ هزار هکتار] زمین به « کدهقانان خُرده پا، گروههای قومی، و قربانیان درگیری های پیشین» واگذار شده است، اما دولت پترو برنامه فراگیر برای اصلاح مالکیت زمین را به اجرا درنیاورد. تا سال ۲۰۲۱ تنها یک درصد از مردم کولمبیا، یعنی دارندگان توان مالی، مالک ۸۱ درصد از زمین های کشور بودهاند. همچنین، فراخوان پترو برای تشکیل مجلس موسسان به سرانجامی نرسید.
چشماندازِ پیشِ رو
پترو هنگام به دست گرفتن قدرت، هدف « صلح فراگیر » را اعلام کرد. او به خشونتی پاسخ میداد که سالها پس از امضای توافق صلح دولت با شورشیان « فارک »در سال ۲۰۱۶ همچنان ادامه داشت. این خشونت همچنان هنگام کنار رفتن او از قدرت برجاست و دامنه آن بیشتر نواحی روستایی را دربر می گیرد. بار این خشونت بر دوش گروههای شبه نظامیِ درخدمتِ سوداگران و فروشندگان مواد مخدر، همچنین بر دوش شورشیان جدا شده از گروه فارک، و نیز بر دوش « ارتش آزادی بخش ملی » است. آن گروه شورشی نیز وارد گفت وگوی صلح شده، اما هنوز به سرانجامی نرسیده است. اگر سپدا در انتخابات پیشِ رو شکست بخورد هر یک از دو رقیبِ اصلیِ او دولتی بسیار راست گرا تشکیل خواهند داد که به زنده کردن دوباره همپیمانی سنتیِ کولمبیا با ایالات متحده امریکا گرایش خواهند داشت. دولت کولمبیا در دوره ریاست جمهوری پترو، پیوندی ناپایدار اما صمیمی با بلوک کوچک دولتهای چپ گرای امریکای لاتین و حوزه کارابین داشت که با سلطه امریکا بر منطقه مخالفند. با روی کار آمدن دولتی راست گرا در کولمبیا، تنها برازیل، کوبا، نیکاراگوا و مکسیکو در برابر زیاده خواهی ایالات متحده باقی خواهند ماند. راهبردِ تازه اعلام شده امنیت ملی ایالات متحده که در دوره دولت ترامپ اعلام شده، دکترین مونرو را بیش از هر زمانی دیگر به ابزاری تهاجمی بدل کرده است.
سنتها اهمیت دارند
دولت تازه راست گرا، بی گمان، نظمِ دیرینه و آزموده سلطه طبقه حاکم کولمبیا بر مالکیتِ زمین و منابع طبیعی و نیز بنگاه های بهره کش مالی، بازرگانی، و داد وستد مواد مخدر را نیرومندتر خواهد کرد.
این وضعیت دیرینه تاریخی به رخدادهای تلخ بسیاری انجامیده است: کشتار کارگران اعتصابی مزارع کیله در ۱۹۲۷، سرکوب و وحشت در نواحی روستایی در سالهای دهه ۱۳۴۰ که در زمان لوریانو گومز، رییس جمهور راست گرا (۱۹۵۳ – ۱۹۵۰) به اوج رسید، دیکتاتوری نظامی روخاس پینیییا (۱۹۵۷ – ۱۹۵۳)، آغاز تاخت وتازهای خشونت بار شبه نظامیان با پشتیبانی ارتش کولمبیا در سال های دهه ۱۹۶۰، کشتار هزاران کنشگر سیاسی « اتحادیه میهنی » پس از ۱۹۸۶، و ریاست جمهوری آلوارو اوریبه (۲۰۱۰ – ۲۰۰۲) که با کشتارهای شبه نظامیان و دخالت تولید کنندگان و فروشندگان مواد مخدر در زندگی سیاسی همراه بود. حزب پیمان تاریخی در راستای سنتی دیگر جای می گیرد: سنت مقاومت و ایستادگیِ سیاسی. از رویدادهای برجسته آن به این موردها می توان اشاره کرد: درخواست خورخه الیسر گایتان برای عدالت در ۱۹۲۸ برای کارگران فارمهای کیله، رهبری گایتان بر « راهپیمایی خاموشی» در ۱۹۴۸، ریاست جمهوریهای آلفونسو لوپس پومارخو (۱۹۳۸ – ۱۹۳۴ و ۱۹۴۵ – ۱۹۴۲)، شورش مسلحانه (۲۰۱۶ ــ ۱۹۶۵) به نمایندگی از نیروهای مسلح انقلابی کولمبیا (فارک)، و مسیر آغازین « اتحادیه میهنی » با رهبریِ فارک و حزب کمونیست. برای نیروهای واپس گرا در ایالات متحده امریکا بازگشتِ دولتی همسو در کولمبیا بی گمان سنت جنگ افروزی را تقویت خواهد کرد. پیشینه ها فراوانند. یک مشاور نیروهای ویژه امریکا در سال ۱۹۶۲ به کولمبیا آمد با این توصیه که برای فرو نشاندن ناآرامی و سرکشی در روستاها شبه نظامیان به کار گرفته شوند. دست اندرکاران تصمیم گیری از دیرباز به برپایی پایگاه های هوایی امریکا در کولمبیا، جابجایی نیروها، و قراردادی های نظامی روی آوردهاند. در چارچوب « طرح کولمبیا » (۲۰۱۰ – ۲۰۰۰)، دولت کولمبیا میلیاردها دلار کمک نظامی، دسترسی به اطلاعات نظامی، بودجه، و مشاوره برای زندانهای تازه، و کمک نظامی دریافت کرد. گفته می شد امریکا در حال مبارزه با داد وستد مواد مخدر است، اما بسیاری بر این باورند که هدف دیگر( و شاید هدف اصلی ) مقابله با شورشهای چپ گرا بوده است.
دو رقیب اصلی انتخاباتی سپدا، نماینده الگوهای پیشین و فرسوده سیاست مداری در کولمبیا هستند. پاولوما والنسیا، نامزد ریاستجمهوری از حزب «مرکز دموکراتیک » است، حزبی که اوریبه بنیان نهاده است. به گفته تفسیرگر سیاسی، هوراسیو دوکه، والنسیا نوه «گییرمو لیون والنسیا »، از سرسخت ترین رییس جمهورهای راست گرای سده بیستم است… برنامه او گونه ای محافظه کاریای سنتی است که با دیدگاه های فرانسیسکو فرانکو، دیکتاتور پیشین اسپانیا، همخوانی دارد: دفاع از خانواده سنتی و آیین کاتولیک. آبلاردو دِ لا اسپریِلا، نامزد دیگر، از « جنبش نجات ملی » که بنیان گذارش فرزند رییس جمهور پیش گفته و بدنام و منفور یعنی لوریانو گومز است. هوراسیو دوکه این نامزد را « یک ناسیونالیست افراطی » می خواند که از سوی حزب وُکس و سانتیاگو آباسکال، که جریانی با گرایشهای سخت گیرانه مذهبی است پشتیبانی می شود. او پیشنهاد می کند ارتش در خیابانها مستقر شود، پیمان نظامی با امریکا و اسراییل شکل گیرد، و آنچه خود آن را « کولمبیای مالکان » مینامد، ترویج کند. دولت ایالات متحده امریکا همچنان بر الگوی جنگ افروزانهاش پای می فشارد که نمونه آن درگیری اش با نیروهای فارک است. سیمون ترینیداد، یکی از رزمندگان این گروه است که پس از دستگیری همچنان در زندانی با سطح امنیتیای بالا در امریکا دوران محکومیت ۶۰ ساله اش را می گذراند. پیامی که کنشگران همبستگی با کولمبیا به مقام های واشنگتن می رسانند این است: « از این بن بست بیرون بیایید. آن جنگ به پایان رسیده است. به جای جنگ به صلح بیندیشید. بگذارید سیمون ترینیداد به کولمبیا بازگردد. » / نامه مردم
بامـداد ـ سیاسی ـ ۱/ ۲۶ـ ۲۴۰۵
Copyright ©bamdaad 2026